Uluslararası deniz ticaretinde FOB (Free on Board), yani “Gemide Teslim”, satıcının (ihracatçının) malları ihraç gümrük işlemlerini tamamlayarak, alıcı tarafından belirlenen limanda ve yine alıcının seçtiği geminin güvertesine (küpeştesine) yükleyene kadar tüm maliyet ve riskleri üstlendiği teslim şeklidir.
Bu modelde satıcının “kapsamlı sorumluluğu”, malın fabrikadan çıkıp geminin içine sağ salim yerleştirildiği o kritik saniyeye kadar kesintisiz devam eder.
⚓ Satıcının Kapsamlı Sorumluluğuna Giren Operasyonel Aşamalar
FOB sözleşme imzalayan bir satıcının (ihracatçının) cebinden çıkması gereken tüm masraflar ve üstlenmesi gereken yasal riskler şunlardır:
1. İç Nakliye ve Limana Getirme Sorumluluğu
Satıcı, malları kendi fabrikasında üretip ambalajladıktan sonra, alıcının bildirdiği yükleme limanına (örneğin Ambarlı veya Limakport) kadar olan tüm iç nakliye sürecini organize eder. Yolda tırın kaza yapması veya malların zarar görmesi riski tamamen satıcıya aittir.
2. İhracat Gümrükleme Sorumluluğu
Malın Türkiye’den (veya çıkış ülkesinden) yasal olarak çıkabilmesi için Gümrük Beyannamesinin açılması, gümrük muayene işlemleri, çıkış vergileri ve gümrük müşavirliği ücretlerinin ödenmesi tamamen satıcının kapsamlı sorumluluğu altındadır. Gümrük işlemleri bitmeden mal gemiye yüklenemez.
3. Liman Masrafları ve “Gemide Teslim” Anı (En Kritik Aşama)
Mal limana geldikten sonra geminin yanaşmasını beklerken doğan ardiye masrafları ile malın liman sahasından alınıp dev vinçlerle geminin güvertesine (içine) yüklenmesi esnasındaki tüm tahliye/yükleme (THC / Stevedoring) masrafları satıcıya aittir.
🔀 Sorumluluğun Bittiği O “Kırılma Anı” Nedir?
FOB modelinde satıcının o kapsamlı sorumluluğunun bıçak gibi kesilip alıcıya geçtiği an; malların belirlenen geminin güvertesine (küpeştesine) fiziki olarak yerleştirildiği andır.
- Yükleme Esnasındaki Hasar: Eğer liman vinci konteyneri havaya kaldırdığında, konteyner geminin demirine çarpıp denize düşerse, mal henüz gemiye tam teslim edilemediği için zararı satıcı karşılar.
- Yükleme Sonrasındaki Hasar: Konteyner geminin içine başarıyla konulduğu saniyeden itibaren satıcının sorumluluğu biter. Gemi limandan ayrıldıktan sonra denizde fırtınaya yakalanırsa veya batarsa, zarar tamamen alıcıya aittir. Uluslararası deniz navlununu (taşıma ücretini) ve deniz sigortasını alıcı karşılamak zorundadır.
Gemide Teslim Nedir?
Teslim Şeklinin Özellikleri: Bu teslim şeklinde satıcı malları varış limanında, gemide teslim eder. Varış limanına kadar bütün risk ve masraflar navlun ücreti de dâhil olmak üzere satıcı tarafından karşılanır. Belirlenen varış limanında mallar alıcının emrine hazır tutulduğu andan itibaren teslim gerçekleşmiş sayılmaktadır.
Satıcının Sorumluluğu: Satıcı sözleşme koşullarına uygun malı hazırlar. Alıcının ülkesinde kullanacağı lüzumlu belgeleri hazırlar. Gümrük işlemlerini tamamlar. Taşıma acentesi ile sözleşme yaparak varış limanına kadar olan navlun ücretini öder. Mallar varış limanında alcının emrine hazır tuttuğu anda malın teslimi gerçekleşmiş olur. Teslime kadar tüm risk ve masraflar satıcıya aittir.
Alıcının Sorumluluğu: Sözleşme koşullarına uygun olarak mal bedelini öder. Malları varış limanında boşaltma masraflarını ve liman ücretlerini de ödemek suretiyle gecikmeksizin malını boşaltır. İthalat için gümrük belgelerini düzenleyerek gümrük işlemlerini tamamlar. Gümrük vergilerini ödeyerek fiili ithalatını gerçekleştirir.
Gemide Teslim Şekli (DES/Benzeri) Özellikleri ve Tarafların Sorumlulukları
| Kategori | Açıklama |
|---|---|
| Teslim Şeklinin Genel Özellikleri | – Satıcı, malları belirlenen varış limanında, geminin üzerinde alıcının emrine hazır hale getirerek teslim eder. Varış limanına kadar olan tüm risk ve masraflar, navlun ücreti dahil, satıcıya aittir. Mallar varış limanında alıcının emrine hazır tutulduğu anda teslim gerçekleşmiş sayılır. |
| Satıcının Temel Sorumlulukları | – Sözleşmeye Uygun Mal Tedariki: Sözleşme koşullarına uygun malı hazırlar. –Belgelerin Hazırlanması: Alıcının ülkesinde (ithalatçı ülkesinde) kullanılacak lüzumlu belgeleri hazırlar. –İhracat Gümrük İşlemleri: Gümrük işlemlerini (ihracat gümrüğü) tamamlar. – Taşıma ve Navlun: Taşıma acentesi ile sözleşme yapar ve malları varış limanına kadar ulaştırmak için gerekli navlun ücretini öder.– Risk ve Masraf Devri: Mallar varış limanında alıcının emrine hazır tutulduğu ana kadar tüm risk ve masraflar (navlun dahil) satıcıya aittir. Teslimat anında risk devri gerçekleşir. |
| Alıcının Temel Sorumlulukları | – Mal Bedelini Ödeme: Sözleşme koşullarına uygun olarak mal bedelini öder. – Boşaltma ve Liman Masrafları: Malları varış limanında gemiden boşaltma masraflarını ve liman ücretlerini ödemek suretiyle gecikmeksizin malını boşaltır. – İthalat Gümrük İşlemleri: İthalat için gerekli gümrük belgelerini düzenleyerek gümrük işlemlerini tamamlar. – Gümrük Vergileri ve Fiili İthalat: Gümrük vergilerini ödeyerek fiili ithalatını gerçekleştirir. |
📋 SSS: Gemide Teslim (FOB) Kriterleri ve Sınav Soruları
| Operasyon / Maliyet Kalemi | Mevzuata Göre Sorumluluk Dağılımı |
|---|---|
| İhracat Gümrüğü ve Vergileri | **Satıcı Öder.** Çıkış işlemlerini satıcı tamamlamak zorundadır. |
| Geminin İçine Yükleme Ücreti | **Satıcı Öder.** Mal geminin küpeştesini geçene kadarki vinç masrafı satıcınındır. |
| Uluslararası Deniz Navlunu | **Alıcı Öder.** Gemiyi alıcı kiralar ve deniz taşıma ücretini doğrudan armatöre alıcı öder. |
| İthalat Gümrüğü ve Vergileri | **Alıcı Öder.** Varış limanındaki tüm millileştirme ve vergi süreçleri alıcıya aittir. |
Benzer Konular
Ziyaretçi Yorumları